Zé do Caixão

In Amerika zijn ze bang voor Freddy Krueger, in Japan voor Sadako, in Nederland moeten we het doen met een maniak in de Amsterdamse grachten (Amsterdammed) en in Brazilië hebben ze Zé do Caixão (alias Coffin Joe voor de niet Portugees sprekende medemens).

Zé is een creatie van regisseur/acteur/all-round celebrity José Mojica Marins (1936). Marins groeide op in São Paulo als zoon van een uitbater van een bioscoop en tevens stierenvechter (die op zijn beurt weer de zoon van een circus directeur was) en zag zo een enorm aantal vroege Hollywood films (net zoals het jongetje in Cinema Paradiso). Al op jonge leeftijd maakte Marins zijn eerste 8mm film, geïnspireerd op science-fiction comics aan de ene kant en op het verhaal van De Dag Des Oordeels (wat hij in de kerk hoorde) aan de andere kant. Het script was als volgt:

There was a city where extraterrestrial beings would come in a coffin craft. The craft had a lantern that would direct its light onto the good people and make them disappear. For example, if they were in a club dancing, the good people would disappear and the other people would be frozen. The same would happen if they were at a dinner, for example; sometimes the father would be taken out with his son while the mother would be left frozen. The ones that were left frozen decayed and were transformed into worms.

Alhoewel zijn vader de film geweldig vond raadde de kerk toch aan om de kleine Marins in een gekkenhuis te plaatsen. Deze dialectiek is tekenend voor Marins carriere. In zijn vroeg-volwassen leven ontwikkelde Marins het karakter Zé do Caixão op basis van een nachtmerrie, wat in 1964 tot de film À Meia-Noite Levarei Sua Alma (At Midnight I’ll Take Your Soul) leidde.

Zé do Caixão is een begravenisondernemer in een dorp. Met zijn hoge zwarte hoed, zwarte cape en lange nagels is hij een zonderling persoon in het dorp. Alhoewel de dorpelingen in het eerste kwartier van de film nog wel redelijk open lijken te staan voor Zé moeten ze de laatste 75 minuten en alle daarop volgende films niets meer van hem hebben. Zé do Caixão is een man met een missie. Zichzelf beschouwende als de perfecte (Nietzschiaanse) man zoekt hij de perfecte vrouw om zo de perfecte zoon op de wereld te kunnen zetten ten einde zichzelf onsterfelijk te maken. Alle vrouwen die niet aan Zé’s definitie van ‘perfect’ voldoen (en dat zijn er veel) worden bruut vermoord, evenals de mannen die hem voor de voeten lopen.

Kenmerkend is Zé’s uitgesproken afkeer van religie. Alles wat neigt naar enige vorm van godsverering doet Zé af als de ultieme domheid. Zelfs als hij aan het einde van al zijn films in de hel beland weigert hij nóg te geloven dat de Duivel echt bestaat. En waar hij de katholieken kan provoceren doet hij dat graag. Zo eet Zé in À Meia-Noite Levarei Sua Alma op Goede Vrijdag gewoon een lekkere lamsbout terwijl hij de deelnemers van de processie smadelijk uitlacht.

Na À Meia-Noite Levarei Sua Alma volgde er nog twee films met Zé do Caixão; Esta Noite Encarnarei no Teu Cadáver (This Night I’ll Posses Your Corpse, 1967) en Encarnação do Demônio (Embodiment Of Evil, 2008). In de tussentijd publiceerde Marins vele comics over Zé do Caixão evenals een aantal films waarin hij een bijrol had.

Alhoewel de films door de meeste critici niet echt serieus genomen werden is Zé do Caixão toch een leven gaan leiden buiten het auteurschap van Marins. Het noorden van Brazilië kent een sterke traditie van kleine, goedkope ‘zines’ gemaakt met houtsnedes genaamd Cordel. De makers van de Cordels waren de eersten die het karakter van Zé do Caixão gebruikten buiten de context die Marins voor hem geschapen had, en startten zo de opmars van Zé tot nationaal monsterlijk fenomeen.

In Europa en Noord-Amerika staan de films met Zé do Caixão vaak op lijstjes in de trant van ‘Beste Horror films Ooit’ (zoals op dit lijstje van Wired). Naast het feit dat Marins gezien wordt als ‘De Man Die De Horrorfilm Naar Brazilië Bracht’ (wat niet geheel juist is), is zijn vreemde combinatie van horror, terror, misdaad, geweld en filosofie een welkome afwisseling in de wereld van de Westerse horror. In Brazilië zelf wordt er veelal op Marins neergekeken als een marginaal figuur die smakeloze films voor de arbeidersklasse maakt. Deze visie gaat voorbij aan het feit dat Marins met zijn films een van de weinigen was die kritiek uitte op het dictatoriale regime in Brazilië (1964-1985), en ook in zijn nieuwste films nog altijd vel van leer steekt tegenover het geweld dat gebruikt wordt door de politie en de schrijnende sociaal-economische verschillen in het hedendaagse Brazilië. Wel moet worden gezegd dat Marins het er zelf niet makkelijker op maakt om deze laag in Zé do Caixão te kunnen lezen. Marins maakt er namelijk een gewoonte van om te pas en te onpas publiekelijk als Zé do Caixão te verschijnen en verdient zijn boterham als verklede interviewer van nationale beroemdheden.

Binnenkort zullen wij José Mojica Marins interviewen. Dit interview zullen we uiteraard op deze blog publiceren.

Advertenties

Een Reactie op “Zé do Caixão

  1. Pingback: Interview met José Mojica Marins – De horrorfilm ten tijden van Tropicália en het militaire regime | Gótico Brasileiro

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s