Brazilië; de perfecte kannibaal

Only cannibalism unites us. Socially. Economically. Philosophically. Tupi or not Tupi, that is the question.
(Oswald de Andrade, Manifesto Antropófago)

Brazilië, het naar (eigen) zeggen mooiste land ter wereld met een cultuur die niet meer los te denken is van het begrip kannibalisme. Sinds het Manifesto Antropófago (het kannibalistisch manifest) dat de modernistische dichter en polemist Oswald de Andrade in 1928 schreef lijkt kannibalisme met name een zeer goede manier om een bijzonder eigenzinnige en gemêleerde cultuur te krijgen.

De eerste overleveringen van kannibalisme in Brazilië zijn opgetekend door de Duitse avonturier en zeeman Hans Staden in zijn boek Wahrhaftige Historia. Hij leefde in 1552 negen maanden als gevangene bij de Tupi indianen en wist op bijzondere wijze zijn noodlot als avondmaal af te wenden door op slimme manier zijn godsdienstigheid in te zetten. Tijdens zijn verblijf zag Staden hoe de Tupi leefden – in korte dagboek fragmenten vertelt hij over alle gebruiken en tradities van de stam – en hoe zij hun vijanden gevangen namen, vetmesten, beschilderden en opaten. Op basis van latere beschrijvingen en antropologisch onderzoek wordt verondersteld dat de indianen diegenen van een andere stam opaten die sterker waren of die jaloezie veroorzaakten. Door de vijand op te eten verkreeg hij die het vlees at een beetje van zijn kracht en zo werdt het karakter sterker. Je zou kunnen zeggen dat het een manier is om een complex karakter te ontwikkelen en te leren van de ander door de ander te verteren. Hans Staden vertelt in zijn boek dat de man die de te eten vijand doodsloeg de naam kreeg van het slachtoffer. Hoe meer namen iemand bezat, hoe belangrijker hij was.

Kannibalisme komt niet alleen in Brazilië voor maar het verhaal van Staden heeft wel tot inspiratie en onderzoek geleid. Zoals beschreven in de post over ‘amazonspoitation’ is het Amazonegebied lang bestudeerd en heeft het Staden verhaal ook geleid tot films als Cannibal Holocaust.

Kannibalisme wordt over het algemeen gezien als barbaars, beoefend door wilden. Interessant is de link naar het Christendom en de eucharistie, waarbij het brood en de wijn het symbool zijn voor het lichaam en bloed van Jezus.
Je zou dus kunnen zeggen dat de goed geaarde Gristen zich iedere week schuldig maakt aan kannibalisme en dus zijn christenen eigenlijk net zo primitief als de zogenaamde kannibalen in de jungle van Brazilië. Uiteraard zal de kerk dit tegenspreken en zichzelf ver boven het brute gedrag van de naakte inboorling stellen.

Ook al wordt kannibalisme niet direct gelinkt aan gekte, toch zegt het gezond verstand dat het van de gekken is om een mens te eten. Het verhaal ‘Survival Type’ van Stephen King speelt op een redelijk uitvergrote manier met de relatie tussen de twee. Chirurg Richard Pine strandt op een onbewoond en onvruchtbaar eiland. Het enige dat hij bij zich heeft is een koffer met instrumenten en een grote hoeveelheid heroïne die bedoeld was voor de verkoop. Na een val waarbij hij zijn enkel breekt is hij gedwongen zijn voet zelfstandig te amputeren om te overleven. Door honger geteisterd ziet hij geen andere uitweg dan zijn eigen voet te eten. Dit is het begin van een krankzinnige aftakeling waarin Richard onder de invloed van grote hoeveelheden drugs zijn eigen lichaam steeds verder opeet om zijn honger te stillen, zijn verstand verliest en als een stomp met een arm kwijlend en brabbelend als waanzinnige kannibaal eindigt.
Het blijft uiteindelijk lastig om kannibalisme met gekte te vergelijken omdat de klassieke gek vaak ontoerekeningsvatbaar is en klassiek kannibalisme om zeer rationele beslissingen gaat. Het is echter maar de vraag of het verlangen iemand op te eten zoals te zien is bij de Duitse Armin Meiwes volledig buiten het domein van de dwaasheid te plaatsten is.

Terug naar Brazilië en het idee van Oswald de Andrade. Hij stelt heel basaal dat Brazilië een smeltkroes is van alle verschillende culturen die in dit gigantische land samen zijn gekomen, en dat het beter is om daaruit een nieuwe en unieke cultuur te vormen dan naar kolonisator Europa te kijken in een poging de Europese cultuur te behouden. Net als het opnemen van de kennis van de ander door deze op te eten, moeten de culturen die naar Brazilië zijn gebracht worden verteerd om zo complexer en rijker als nieuwe vorm door te ontwikkelen. Door de ander te verteren is het mogelijk de ander te begrijpen en op te nemen in een complexere cultuur waarin de ander één wordt met de bestaande cultuur. Volgens Oswald de Andrade is dit de manier om de perfecte Braziliaan te scheppen.

Het Manifesto Antropófago is nog steeds van grote invloed in de Braziliaanse kunstwereld vandaag de dag. Het lijkt helaas op dit moment meer op het herkauwen van de geniale vondsten van kunstenaars als Helio Oiticica en Lygia Clark, die in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw met een sociaal politieke blik teruggrijpen op het manifest, dan op het werkelijk verteren en uitpoepen van een nieuwe vorm. Dit eerste terugkijken op het modernisme uit zich in de Tropicalia beweging waar filmmakers, muzikanten, theatermakers en kunstenaars onder worden gerekend. Twee werken uit deze tijd zijn de film Macunaíma van Joaquim Pedro de Andrade en het theaterstuk Macumba Antropofaga, dat tot op de dag van vandaag uitgevoerd door Teatro Oficina. Beiden herinterpreteren het manifest van Oscar de Andrade, gecombineerd met het boek ‘Macunaíma’ van Mario de Andrade.

Anno 2011 is het in de muziek het beste gelukt om kannibalistisch bezig te blijven. DJ’s en muzikanten schromen niet om alle soorten muziek te combineren en creëren keer op keer de meest waanzinnige nieuwe stijlen zoals de Bossa Nova en Funk Carioca.

Het blijft fascinerend om te denken dat je meer kennis vergaart door de ander op te eten. Mits goed bereid is het de ultieme manier om het nuttige met het aangename te verenigen. Helaas hebben wij  een aangeleerde afkeer van het eten van onze eigen soort.

Advertenties

2 Reacties op “Brazilië; de perfecte kannibaal

  1. Pingback: De blik van de reiziger en de vierde koning | Gótico Brasileiro

  2. Pingback: De ruïne van het Atlantische regenwoud | Gótico Brasileiro

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s