Amazonsploitation

Het Amazonegebied moet met stip één van de meeste geëxploiteerde  gebieden ter wereld zijn. Als je de laatste eeuw in haar bestaan bekijkt kan je niet anders dan concluderen dat het een godswonder is dat de Amazone niet nog slechts in het land van de Dodo stroomt.

De meest bekende vorm van exploitatie is waarschijnlijk het ombouwen van het regenwoud tot weiland voor veeteelt, landbouwgrond voor soja en natuurlijk voor het kappen van hardhout. Mijnbouw is de laatste paar decennia ook erg in trek.

Dan zijn er de NGO’s die dit soort praktijken proberen tegen te gaan door het verkopen van grote lappen grond. Zoals De keuringsdienst van waarde al liet zien gaat dit vaak meer om het vullen van portemonnees  dan om het beschermen van het regenwoud. De omvang van het gebied, haar onherbergzaamheid en de wetteloosheid die dit met zich meebrengt maken het bewaken van zo’n stuk grond onbegonnen werk. Dat geldt helaas dus ook voor de indianen en hun reservaten.

Antropologen die alle indianen proberen te bestuderen dragen ook de smet van exploitatie. Er is bijvoorbeeld een discussie gaande over de mate waarin de vorm van een beloning in ruil voor informatie als uitlokking tot bepaald gedrag gezien kan worden – als je iemand beloont met beter gereedschap om te jagen dan is het resultaat waarschijnlijk dat deze persoon meer vangt en dus meer eet wat het dagelijks leven beïnvloedt en daarmee een meervoud van mogelijke onderzoeksuitslagen. Ook schijnt dat een aantal van de bekendste antropologen zich schuldig heeft gemaakt aan grootschalig sexueel misbruik. Daarnaast worden er methodes gebruikt die 300 jaar geleden al voor grote problemen hebben gezorgd in toenmalig Congo doordat men beleid is gaan maken op basis van verkeerd geïnterpreteerde  uitkomsten (zie David Reybrouck’s boek Congo. Een geschiedenis).

Wat de overige wetenschappen betreft heeft het Amazonegebied de bijnaam ‘De grootste apotheek der aarde’ gekregen. Een significant deel van de moderne medicijnen vindt haar oorsprong in planten uit de Amazone en de kennis over hoe deze planten te gebruiken is afkomstig van de indianen. Wij kunnen ons voorstellen dat deze apotheek grote wachtrijen kent en dat de medische industrie niet netjes een nummertje trekt en achteraan aansluit.

In de populaire cultuur wordt de Amazone niet ontzien. In de literatuur werd het idee van de wilde maar wijze indiaan al gebruikt bij het tot stand brengen van een Braziliaanse literatuur en identiteit. José de Alencar liet zijn romances in het regenwoud afspelen (weliswaar niet de Amazone, maar in die tijden was Brazilië min of meer 1 grote Amazone).

Tegelijkertijd wordt de indiaan ook als afschrikwekkende kannibaal afgeschilderd. Eerst door Hans Staden, maar in de jaren ’70 van de vorige eeuw ook door hordes Italianen en hun trashy films over kannibalen (Cannibal Holocaust is hiervan de bekendste). Fantasieën  over matriarchale stammen in het gebied hebben voor uren en uren aan softerotisch slap geouwehoer op tv gezorgd. Dieren in de Amazone moeten het ook ontgelden; de anaconda en de piranha spreken nog zo tot de verbeelding dat ze zelfs in 2012 voor gevulde bioscopen zullen zorgen. De mythische status van de piranha is trouwens aan een beschrijving uit Theodore Roosevelt’s boek Trough the Brazilian wilderness te danken (meer over Roosevelt en de piranha mythe):

“They are the most ferocious fish in the world. Even the most formidable fish, the sharks or the barracudas, usually attack things smaller than themselves. But the piranhas habitually attack things much larger than themselves. They will snap a finger off a hand incautiously trailed in the water; they mutilate swimmers—in every river town in Paraguay there are men who have been thus mutilated; they will rend and devour alive any wounded man or beast; for blood in the water excites them to madness. They will tear wounded wild fowl to pieces; and bite off the tails of big fish as they grow exhausted when fighting after being hooked.” 

Ondertussen zijn delen van het Amazonegebied uitgeroepen tot een soort reservaten voor de indianen. De Braziliaanse wet geldt er niet, en de indianen die er wonen zijn geen Brazilianen. Ze hebben geen paspoort, betalen geen belasting en kunnen niet stemmen. Aan de ene kant kunnen de indianen zo hun levenswijze behouden, aan de andere kant zijn ze gevangenen in hun eigen land. Ook is de afgelopen jaren al duidelijk geworden dat de status van reservaat eigenlijk geen betekenis heeft voor lokale overheden en (internationale) bedrijven. Als er iets te halen valt dan wordt dat gewoon gehaald.

Werner Herzog maakte een indrukwekkende korte documentaire over hoe het met een recent ontdekte stam afliep nadat zij door westerlingen benaderd was:

Het gebied spreekt ook ons tot de verbeelding. Het idee van een plek waar mensen wonen die nog nooit in contact zijn geweest met een andere vorm van beschaving; het bos waar geen plaats is voor onze wetten en dat even grote gevaren herbergt als dat het rijk is aan natuurschoon. Het bos vormt hier één van de meest sublieme ervaringen – in die zin is het oerwoud de gotische kathedraal van Brazilië.

Advertenties

2 Reacties op “Amazonsploitation

  1. Pingback: Brazilië; de perfecte kannibaal | Gótico Brasileiro

  2. Pingback: De ruïne van het Atlantische regenwoud | Gótico Brasileiro

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s